مقدمه
مجمع عمومی سازمان ملل متحد، به دلیل اهمیت روزافزون فضا و فناوری فضایی، در دسامبر سال 1999 طی تصویب قطعنامهای روزهای 4 تا 10 اكتبر مصادف با 13 تا 19 مهرماه را هفته جهانی فضا نامید. دلیل تعیین این تاریخ، بزرگداشت دو نقطه عطف در حوزه دسترسی به فضاست: 4 اكتبر 1957، اولین ماهواره ساخت بشر به فضا پرتاب و به این ترتیب درازههای فضا به روی ذهن كنجكاو بشر گشوده شد؛ 10 اكتبر 1967، قوانین مربوط به فعالیت كشورها در حوزه كشف و بهرهبرداری صلحآمیز از فضای ماورای جو از جمله ماه و سایر اجرام آسمانی امضا شد.
هفته جهانی فضا را میتوان بزرگترین رویداد مردمی زمین درباره فضا دانست. در این هفته عموم مردم در مورد فواید حاصل از فضا آموزش میبینند و كودكان به فراگیری و توجه به آینده تشویق میشوند. هفته جهانی فضا همچنین فرصتی برای دولتهاست تا دستاوردها و فعالیتهای فضایی خود را به اطلاع مردم برسانند.
تشویق مردم به مشاركت در فعالیتهای مرتبط با فضا از مهمترین دستاوردهای این هفته به شمار میرود. این امر منجر به جلب حمایتهای عمومی از برنامههای فضایی و ترویج راهاندازی نهادهای مرتبط با فضا خواهد شد.
اهداف سازمان ملل از انتخاب هفته جهانی فضا عبارت است از :
- آموزش فواید حاصل از فضا به مردم نقاط مختلف جهان
- رونق استفاده از فضا برای توسعه اقتصادی پایدار
- جلب حمایتهای عمومی از برنامههای فضایی
- تشویق كودكان به فراگیری و توجه به آینده
- ترویج و راهاندازی نهادهای مرتبط با فضا در نقاط مختلف دنیا
- جلب همكاریهای بینالمللی برای آموزش و امداد فضایی
تمام كشورهای عضو با در نظر گرفتن اهداف فوق، همه ساله برنامههای متنوعی در این زمینه ترتیب میدهند كه از آن جمله میتوان به برگزاری جشنوارهها، چـاپ تمبـرهای یـادبـود، طراحی پوستر، نشـر كتب مـربـوط به علوم و فناوری فضایی و برگـزاری نمایشگاهها اشاره كرد.
برگزاری مسابقات نقاشـی و داستان نویسی برای گروههای مختلف سنی كودكان و نوجوانان، همچنین برپایی نمایشگاههای علوم فضایی برای بازدید عموم و بهویژه دانشآموزان، و سخنرانی دانشمندان و متخصصان این حوزه، از دیگر برنامههای متداول این هفته است.
اطلاعرسانی در مـورد اهمیـت تحقیـق و پژوهـش فضـایی، سطح دانش عمومی را بهویژه در كودكان، نوجوانان و جوانان افزایش داده و راه را برای پیشرفت و توسعه هر چه بیشتر این فناوری میگشاید؛ توسعه فناوری فضایی و كاربردهای گسترده آن در زندگی بشر امروز به بهبود كیفیت زندگی مردم خواهد انجامید.
نقش ایران در انتخاب هفته جهانی فضا
یونیاسپیس، كنفرانسی مربوط به استفاده صلح آمیز از فضای ماورای جو است. در سومین دوره این كنفرانس كه در سال 1999 در وین اتریش برگزار شد، برای استفاده از فناوری فضایی برای ارتقای سطح زندگی حال و آینده بشر تاكید و فعالیتهایی در اینباره پیشنهاد شد. یكی از پیشنهادها انتخاب یك روز در سال به عنوان روز فضا بود. این پیشنهاد مورد پذیرش كنفرانس یونیاسپیس3 قرار گرفت اما در مورد تاریخ آن بین 4 اكتبر و 10 اكتبر بین كشورها اختلاف نظر وجود داشت. كنفرانس به مدت دو روز به بحث در این مورد پرداخت تا بتواند جمعبندی لازم را در این زمینه داشته باشد. پیشنهاد هیأت جمهوری اسلامی در آن جلسه، انتخاب هفته فضا بین این دو تاریخ به جای روز فضا بود. با طرح این پیشنهاد، جلسه از بن بست خارج شد و هفته جهانی فضا به تصویب یونیاسپیس3 رسید.
برنامه های ایران در هفته جهانی فضا در سال 1386
روز اول: فضا، سیاستگذاریها و راهبردها
هفته جهانی فضا كه هر ساله در سراسر جهان در تاریخ 4 تا 10 اكتبر (18-12 مهر) برگزار میشود، امسال نیز برای سومین سال پیاپی به دلیل تلاقی این هفته با ماه مبارك رمضان در ایران و كشورهای اسلامی با چند هفته تاخیر طی مراسمی رسما كار خود را آغاز كرد.
این مراسم كه در سالن شهید قندی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برگزار شد، ابتدا با تلاوت آیاتی چند از سوره مباركه شمس و پخش همزمان تصاویر نجومی مربوط و به دنبال آن پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران شروع شد. سپس بیانیهای با عنوان «دیباچه هفته جهانی فضا» توسط مجری برنامه قرائت شد و پس از پخش نمآهنگهای مربوط به فضا، آقای مهندس احمد طالب زاده، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رییس سازمان فضایی ایران به ادای سخنرانی پرداخت.
پس از آن، آقای دكتر سلیمانی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ضمن تبریك هفته جهانی فضا به شرح اهمیت ورود كشور به حیطه فضا و فناوری فضایی و اقداماتی كه تاكنون در این زمینه انجام گرفته، پرداخت. وی در سخنرانی خود با بیان پیشینه تاریخی ایران در حوزه نجوم و فضا تصریح كرد ورود به این عرصه از علم به ویژه برای ملتی كه از دیرباز دانشمندان آن در حوزه نجوم و فضا پیشگام بوده و آثار برجستهای از خود برجای گذاشتهاند، حقی مسلم و انكارناپذیر محسوب میشود.
وی با اشاره به اهمیت بهرهگیری از فناوری پیشرفته فضایی در كشور گفت: «كشور ما، ایران، كشوری حادثه خیز محسوب میشود و متاسفانه بلایای طبیعی مانند زلزله، طوفان، توسعه بیابانها و... امری اجتناب ناپذیر است. وی در ادامه به بیان اهمیت سرمایهگذاری در حوزه فضا پرداخت و عنوان كرد كشورهای حاضر در حوزه فضا تاكنون سیاستهای بلندمدتی را دنبال كردهاند و اذعان داشت گرچه متاسفانه سرمایه اولیه برای ورود به حیطه فضا زیاد است، اما چنانچه برنامههای درازمدتی برای این امر تدوین شود منافع و عواید بسیاری به كشور باز میگردد. اهمیت مطالعه و تربیت نیروی انسانی در حوزه حقوق فضا از جمله موارد دیگری بود كه دكتر سلیمانی در سخنرانی خود به آن پرداخت. در ادامه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با قدردانی از نهادهای شاغل در حوزه فضا و دانشگاههای كشور كه طی چند سال گذشته نیروهای متخصص زیادی را در این عرصه به اجتماع وارد كردهاند، افزود همكاریها و هماهنگیهای موجود میان نهادهای مختلف در این راستا طی چند سال گذشته بیسابقه بوده است، همچنان كه علاوه بر نهادهای ذیربط، سایر نهادهای اجرایی و قانونی كشور نیز در راستای پیشبرد صنعت هوافضا در كشور همكاریهای لازم را به عمل آوردهاند. به دنبال سخنرانی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، از تمبر اختصاصی هفته جهانی فضا با حضور آقایان دكتر سلیمانی، مهندس طالبزاده و مهندس محبیان، مدیرعامل پست، رونمایی شد. پس از پایان این مراسم، دکتر سلیمانی از غرفه کودکان که به همت روابط عمومی سازمان فضایی ایران در محل روابط عمومی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با اجرای برنامههای متنوعی از جمله نمایش عروسکی و نقاشی فضایی برگزار شده بود، دیدار و دقایقی با کودکان شرکت کننده در این برنامه به گفتگو پرداخت.
در ادامه آقای دكتر جبل عاملی، رییس دانشگاه علم و صنعت ایران سخنان خود را با تاكید بر اهمیت تعامل میان دانشگاه و صنعت فضایی كشور شروع كرد و به تشریح بیش از یك دهه فعالیت دانشگاهها در حوزه فضا پرداخت. رییس دانشگاه علم و صنعت ضمن اشاره به دستاوردهای این دانشگاه در علوم فضایی طی سالهای اخیر مانند چاپ نزدیك به 200 مقاله علمی و تولید نرمافزارهای مرتبط با فناوری فضایی و همچنین انجام مطالعات آزمایشگاهی توضیحاتی ارائه كرد و به توصیف كلی پیشرفتهای حاصل شده در زمینه طراحی نرمافزار و توسعه بخش تحصیلات تكمیلی مهندسی هوافضا پرداخت.
پس از این سخنرانی، آقای اوشین زاكاریان، یكی از عكاسان چیرهدست طبیعت و از جمله ماجراجویان این عرصه كه در زمینه عكاسی نجومی نیز فعالیتهای بسیاری داشته است، با نمایش عكسهایی از مناظر طبیعی ایران در خصوص زیباییهای طبیعی كشورمان كه بخشی از آن به ستارگان و آسمان آن بازمیگردد سخنانی كوتاه ارائه كرد. سپس دكتر رهایی رئیس دانشگاه صنعتی امیر كبیر، در خصوص رشد و توسعه علوم و فناوری فضایی در كشور و موقعیت و حضور كشورهای جهان سوم در این زمینه به عنوان عرصهای برای اعلام حضور، سخنانی ارائه كرد. دكتر رهایی همچنین به منافع و كاربردهای فناوری فضایی اشاره كرد و افزود در كنار این منافع، وجهه و اعتبار بینالمللی كشورهایی كه حضور خود را در این عرصه اعلام كردهاند بسیار تاثیر گذار است. لزوم ایجاد و تقویت همكاری میان مراكز علمی و تحقیقاتی از یك سو و مدیران صنعت هوافضا از سوی دیگر از دیگر محورهای بحث دكتر رهایی بود.
طالبزاده، رییس سازمان فضایی ایران، نیز در مراسم افتتاح هفته جهانی فضا اظهار داشت:« براساس مصوبه سازمان ملل، همه ساله هفته جهانی فضا از روز چهارم تا دهم اکتبر در تمامی کشورهای جهان برگزار میشود.» وی در خصوص اهداف برگزاری این همایش تصریح کرد: « برگزاری همایش فضا، ارائه گزارش ایران در حوزه فضا به سازمان ملل است. سال گذشته به دلیل تقارن و تداخل این هفته با ماه مبارک رمضان، هفته فضا در کشورهای اسلامی در این ایام برگزار نشد و امسال نیز با تاخیر به اجرای آن پرداختیم، اما از سال آینده با پایان یافتن تقارن هفته جهانی فضا با ماه رمضان، هفته فضا از چهارم تا دهم اکتبر برگزار میشود.»
روز دوم: فضا و تبادل اطلاعات
دومین روز هفته جهانی فضا با عنوان «فضا و تبادل اطلاعات» طی مراسمی که در محل مركز تحقیقات مخابرات ایران برگزار شد، آغاز به كار كرد. ابتدا دكتر ظریفكار، معاون پژوهشی مركز تحقیقات مخابرات ایران ضمن خوشامدگویی به كارشناسان و حضار به تشریح فعالیتهای مركز پرداخت. تشكیل گروه ارتباطات ماهوارهای در مركز و فعالیتهایی كه در طول 15-10 سال گذشته در زمینه ایستگاههای گیرنده زمینی انجام پذیرفته و مشاركت فعال مركز در طراحی و ساخت ماهواره مصباح با همكاری سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران از دیگر مواردی بود كه دكتر ظریفكار به شرح آنها پرداخت. وی در انتها با اشاره به فعالیتها و اهداف مشترك مركز تحقیقات مخابرات و سازمان فضایی ایران ابراز امیدواری كرد همكاریهای دوجانبه و نزدیك میان این دو نهاد در آینده نزدیك تقویت یابد.
سپس مهندس احمد طالبزاده، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و ریاست سازمان فضایی ایران ضمن تقدیر از مركز تحقیقات مخابرات ایران به منظور همكاری در برگزاری هفته جهانی فضا و تاكید بر نقش مهم و ارزنده مركز در زمینه تحقیقات در حوزه ارتباطات ماهوارهای و برنامههای فضایی از جمله ایستگاههای گیرنده زمینی و طراحی و ساخت ماهواره مصباح طی سالهای گذشته به شرح مختصری از فعالیتهای سازمان فضایی ایران پرداخت. وی با اشاره به تقارن آغاز به كار سازمان فضایی ایران با ارائه برنامه پنج ساله چهارم گفت تا پیش از ایجاد این سازمان هیچ برنامه مدونی برای فعالیت در حوزه فضا در كشور وجود نداشت. تدوین برنامه 10 ساله برای افق فضایی كشور و برنامهریزی 20 ساله در این زمینه با نظر شورای انقلاب فرهنگی از دیگر موضوعاتی بود كه رییس سازمان فضایی ایران به شرح آن پرداخت. در بخش دیگری از سخنرانی خود در دومین روز هفته جهانی فضا، مهندس طالبزاده افزود: در حوزه فضا بر خلاف بخش مخابرات تولید انبوه وجو ندارد، چرا كه طراحی و ساخت یك ماهواره حداقل نیازمند 10-5 سال كار علمی و فنی است و مانند سازمانهای فضایی بزرگ دنیا مانند سازمان فضایی آمریكا (ناسا)، اجرای چنین پروژههایی با فعالیت مستمر محققین و صنعتگران در كنار هم انجامپذیر است. وی سپس با اشاره به مشكلات موجود در راه پرتاب ماهواره مصباح علیرغم كاربردهای مخابراتی و غیر نظامی افزود: به منظور مرتفع ساختن اینگونه مشكلات و توسعه همكاریهای مشترك میان سازمانهای فضایی كشورهای مختلف، سال گذشته كنوانسیون سازمان همكاری فضایی آسیا-اقیانوسیه تصویب و این سازمان رسما كار خود را آغاز كرد. همچنین به منظور استفاده كاربردی از ماهوارهها به ویژه در پایش بلایای طبیعی، مركز تحقیقات فضایی نیز زیر نظر سازمان ملل متحد تشكیل شده و در حال فعالیت است. دومین روز هفته جهانی فضا با ایراد سخنرانیهای كارشناسی توسط آقایان مهندس تابلویی از سازمان فضایی ایران با موضوع «ماهوارههای مخابراتی نسل آینده»، مهندس شیبانی از سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران با عنوان «نقش ماهواره در توسعه پوشش رسانهای رسانه ملی»، مهندس هراتی از شركت خدمات انفورماتیك در زمینه «نقش ارتباطات ماهوارهای در توسعه امور بانكی»، مهندس پیمان پروند از مركز تحقیقات مخابرات با موضوع «طراحی و بهینه سازی زیرسیستمهای IF/RF در باند Ku برای ایستگاههای زمینی ماهوارهای»، و مهندس پوراسد از شركت ارتباطات زیرساخت با محور «روند توسعه شبكههای VSAT» دنبال شد.كارگاه آموزشی «ساختار ایستگاههای زمینی گیرنده ماهوارههای سنجش از دور» كه با حضور كارشناسان سنجش از دور برگزار شد، پایان بخش برنامههای این روز بود.

پیشرفته، سیگنالهای هوشمند، الکترونیک هوشمند و سیستم های هشدار سریع توصیه می شود.
مهندس طالبزاده در حاشیه مراسم دومین روز هفته فضا با بیان این مطلب افزود: با پرتاب اولین ماهواره كشور (سینا) وارد باشگاه فضایی ( كشورهای صاحب ماهواره) شدیم و با تاسیس سازمان فضایی آسیا و اقیانوسیه در منطقه، تعاملات بینالمللی و همكاری منطقهیی را شروع كردیم و اهداف و برنامههای فعالیتهای فضاییمان را در آن سازمان كه ایران جزو بنیانگذاران و عضو شورای مركزی آن است، پیگیری میكنیم. نیازهای آموزشی، تحقیقاتی، كاربردی و فنی و مهندسی در بخش فضا تعریف شده و برای هر كدام پروژههایی در نظر گرفته شده و ایران در مشاركت و اجرای برنامهها سرمایهگذاری میكند.
روز سوم: فضا و علوم ژئوماتیك
باشگاه سپهر سازمان جغرافیایی ایران میزبان سومین روز هفته جهانی فضا بود. این مراسم با عنوان «فضا و علوم ژئوماتیك» با همكاری وزارت راه، سازمان بنادر و كشتیرانی، نیروی انتظامی، دانشگاههای تهران، صنعتی مالك اشتر و صنعتی اصفهان و با هماهنگی سازمان فضایی ایران با تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید، پخش سرود مقدس جمهوری اسلامی ایران و خوشآمدگویی به مدعوین شروع شد. ابتدا رییس سازمان جغرافیایی، امیر دكتر نامی، ضمن تشریح بخشها، وظایف و خدمات عمرانی و نظامی این نهاد، به نقش فضا در زمینه آبادانی كشورها و بهرهبرداری از فناوری فضایی در اموری همچون دفاع، كنترل ترافیك، جنگلداری و كشاورزی اشاره كرد. وی در ادامه با تاكید بر ضرورت حضور جمهوری اسلامی ایران در عرصه فضا، از توانمندیهای ایستگاه فضایی سپهر سازمان جغرافیایی در راستای توسعه و عمران كشور، رفع نیاز تامین تصاویر ماهوارهای از خارج از كشور به منظور انجام مطالعات سنجش از دور خبر داد و گفت: «هماكنون بازنگری نقشههای جغرافیایی كشور به سه سال كاهش یافته است.» در ادامه، امیر خلبان دكتر زمردیان، امیر جانشین سازمان جغرافیایی ایران، با توضیح علت نامگذاری این روز به نام «فضا و علوم ژئوماتیك»، به توضیح كاربرد علوم ژئوماتیك در جمعآوری اطلاعات از زمین پرداخت و اظهار كرد: «بشر با وجود 50 سال حضور در فضا همچنان در این وادی جوان است.» وی در انتها به همكاری نزدیك سازمان جغرافیایی و سازمان فضایی ایران اشاره كرد. سپس، دكتر علوی پناه از دانشكده جغرافیای دانشگاه تهران در مورد فضا و سنجش از دور سخنانی را ایراد كرد. وی با بیان تاریخچهای از آرزوهای بشر برای پرواز و روند رو به رشد توسعه و رقابت در عرصه فضا، كاربردهای متعدد دادههای ماهوارهای را برشمرد و تاكید كرد: امروزه استفاده و كاربرد سنجندههای فراطیفی به عنوان فناوری برتر در مبحث سنجش از دور مطرح است. دكتر دالكی، پدر علم نجوم آماتوری در ایران، سخنران بعدی امروز، با اشاره به نیاز انسان نخستین به شناسایی فضای ماورای جو، با مروری بر تاریخچه اختراع تلسكوپ و تحولاتی كه این امر در درك بهتر بشر از جهان پیرامون خود به دنبال داشت، توضیحات كاملی درباره تلسكوپ فضایی هابل ارائه كرد. وی پس از ذكر مشخصات فنی و عملیاتی هابل و دستاوردهای آن از دیگر تلسكوپهای پرتاب شده و در دست ساخت نام برد. در انتها با حضور دكتر دالكی از خانم خلیلزاده، برگزیده المپیاد جهانی نجوم، تقدیر شد. سومین روز هفته جهانی فضا با ایراد سخنرانیهای كارشناسی توسط دكتر شریفی از دانشگاه تهران با موضوع نسل جدید ماهوارههای ژئوماتیك، و دكتر خواجهالدین از دانشگاه صنعتی اصفهان با موضوع كاربرد سنجش از دور در كشاورزی و دامپروری ادامه یافت. بازدید از آسماننما، نمایشگاه تخصصی و موزه سازمان جغرافیایی ایران پایان بخش برنامههای روز «فضا و علوم ژئوماتیك» در نوبت صبح بود.
بعدازظهر این روز نیز مراسم در دانشكده هوافضای دانشگاه امیركبیر برگزار شد. این برنامه كه با حضور مهندس احمد طالبزاده، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رییس سازمان فضایی ایران برگزار شده بود، مورد استقبال چشمگیر مدیران، اساتید دانشگاه، دانشجویان و كارشناسان همراه بود. در ابتدا، دكتر مانی، رییس دانشكده هوافضای دانشگاه امیركبیر، با تبریك هفته جهانی فضا و میلاد حضرت معصومه (س)، به تشریح نقش مهم صنعت فضا در زندگی روز بشر پرداخت. وی سپس نقش دانشگاهها در تربیت نیروی انسانی متخصص در بخش هوافضا را یادآور شد و اذعان داشت دانشكده مهندسی هوافضای دانشگاه امیركبیر به عنوان نخستین دانشكده مهندسی هوافضا در كشور 20 سال پیش راهاندازی شد و اعلام داشت اخیرا با توجه به نیاز كشور در بخش فضا، دوره كارشناسی ارشد مهندسی فضایی در این دانشكده تدوین و به زودی با كسب مجوز سازمان سنجش و وزارت علوم اقدام به جذب دانشجو خواهد كرد. وی در ادامه افزود: خوشبختانه در دو سال اخیر با تشویق و حمایت سازمان فضایی ایران، چتری برای حمایت و پوشش فعالیت و پژوهش در این حوزه ایجاد شده است. سخنران بعدی، آقای دكتر حسینی از اعضای طرح ریزماهواره در دانشكده هوافضای امیركبیر بود. وی در سخنان خود به معرفی طرح ریزماهواره یا ماهواره دانشجویی پرداخت و گفت این پروژه از چند سال پیش برنامهریزی شد و با همكاری و فعالیت متخصصین سه دانشگاه كشور به مرحله اجرا درآمد. بخش بعدی برنامه به سخنرانی مهندس طالبزاده اختصاص داشت. وی صحبتهای خود را با ذكر تاریخچه تشكیل سازمان فضایی ایران و تخصیص آن به وزارت ارتباطات و ضرورت تعامل آن با دیگر نهادهای مرتبط نظیر وزارت علوم، سازمان صداوسیما، صنایع دفاع، و... آغاز كرد. ایشان در ادامه سخنان خود از مهندس شفتی به عنوان نخستین رییس سازمان فضایی ایران نام برد و از تلاشهای ایشان در راستای تصویب اساسنامه سازمان فضایی تقدیر و تشكر كرد و افزود در تدوین نقشه فضایی كشور از برنامههای كشورهای همسایه و در حال توسعه استفاده شده است. وی سپس به انعقاد تفاهمنامههای همكاری در زمینه تربیت نیروی انسانی و تاسیس پژوهشكدهها و مراكز تحقیقاتی با دانشگاههای صنعتی كشور از جمله صنعتی شریف، صنعتی امیركبیر، علم و صنعت، خواجه نصیر، شهید بهشتی و... خبر داد و رویكرد سازمان فضایی ایران را ایجاد نهادی كوچك دانست كه نقش سیاستگذاری را ایفا میكند و وارد حیطه اجرا نمیشود و پروژههای تحقیقاتی و عملیاتی را به پژوهشكدهها واگذار میكند. رییس سازمان فضایی ایران در بخش دیگری از سخنان خود تفكر و توقع بازدهی كوتاهمدت از صنعت فضایی را امری باطل دانسته و سرمایهگذاری درازمدت را برای حصول نتیجه ضروری شمرد و افزود: با توجه به بی حد و مرز بودن فضا و هزینهبر بودن پروژههای فضایی، به مشاركت بینالمللی در این بخش نیاز جدی احساس میشود و سازمان فضایی ایران نمایندگی جمهوری اسلامی را در تمامی مجامع فضایی بینالمللی به عهده دارد. ایشان در پایان سخنان خود از اینكه ضرورت فعالیت كشور در بخش فضا توسط مسئولین نظام به خوبی درك شده ابراز امیدواری كرد، و صنعت هوافضا در سند چشمانداز 20 ساله در كنار فناوری نانو، بیوتكنولوژی، و... را یكی از محورهای توسعه برشمرد.سپس دكتر رحمتی از اساتید دانشكده مهندسی برق دانشگاه امیركبیر به ارائه سمیناری با موضوع كاربردهای ماهوارههای سنجش از دور پرداخت. پایانبخش برنامههای روز سوم هفته جهانی فضا در دانشگاه امیركبیر، ارائه اسلایدهایی از پارك فضایی تولوز فرانسه توسط مهندس رییسی بود.
روز چهارم: فضا، آموزش، تحقیقات و فناوری
چهارمین روز هفته جهانی فضا با عنوان «فضا، آموزش، تحقیقات و فناوری»، صبح روز سهشنبه 22 آبانماه در پژوهشگاه هوافضا با همكاری دانشگاههای كشور و هماهنگی سازمان فضایی ایران برگزار شد. پس از تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید و پخش سرود مقدس جمهوری اسلامی، دكتر بهرامی ریاست پژوهشگاه هوافضا، به عنوان اولین سخنران در مورد مریخ در تخیل و ادبیات انسانی و دلایل سفر به این سیاره سخنانی را ایراد كرد. وی با مرور مأموریتهای موفق انجام شده و سفرهای برنامهریزی شده به سیاره سرخ مانند مارینر، وایكینگ، پیمایشگر سراسری مریخ، مریخنوردهای روح و فرصت و آزمایشگاه علمی مریخ، امكان انجام سفر سرنشیندار به این سیاره را نیز بررسی نمود. دكتر بهرامی در ادامه با دعوت از مهندس طالبزاده، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رییس سازمان فضایی ایران، ایشان را به عنوان پژوهشگر نمونه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات سال 82 معرفی كرد. مهندس طالبزاده با مطرح كردن فلسفه وجودی هفته جهانی فضا، خانواده هوافضا و رشتههای مرتبط با آن را بسیار گسترده خواند و تصریح كرد ویژگی بارز بخش فضا، لزوم كار گروهی و همدلی در این حوزه است. وی عوامل اجتنابناپذیر دیگر در توسعه پروژههای فضایی را تعامل و مشاركت بینالمللی، صرف هزینههای هنگفت و زمانبر بودن آنها دانست. مهندس طالبزاده نقطه تحول برنامههای فضایی كشور را ابتدای برنامه 5 ساله چهارم ذكر كرد كه پس از بازنگری، یك برنامه 10 ساله نیز در كنار آن به تصویب رسید و در نهایت، پس از اظهارات مقام معظم رهبری، سند جامع علمی كشور شامل برنامههای 5 ساله، 10 ساله و 20 ساله در بخش فضا دنبال خواهد شد.
مهندس طالبزاده در خاتمه، هفته جهانی فضا را به تمامی ایرانیان تبریك گفت و برای آینده فضایی كشور اظهار امیدواری كرد. پس از اتمام صحبتهای رییس سازمان فضایی ایران، دكتر بهرامی از ایشان تشكر كرد و خاطرنشان نمود كه با وجود فعالیت دوساله سازمان فضایی، كمیت و كیفیت فعالیتهای این سازمان، بهویژه همكاری با سازمان ملل متحد، بسیار بالا بوده است.
از دیگر بخشهای مراسم، میتوان به سخنرانی علمی در مورد حضور حیوانات در فضا، برگزاری مسابقه علمی و داستاننویسی اشاره كرد.
مراسم هفته جهانی فضا عصر این روز نیز در دانشكده مهندسی هوافضای دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی با گردهمایی اساتید و دانشجویان و با هماهنگی سازمان فضایی ایران پیگیری شد. در این مراسم، كه در چهارمین روز هفته جهانی فضا با عنوان «فضا، آموزش، تحقیقات و فناوری» برگزار شد، آقایان دكتر موسوی نائینیان، رییس دانشكده مهندسی هوافضای دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و آقای مهندس انتظاری، معاون فنی سازمان فضایی ایران به ایراد سخنرانی پرداختند. دكتر موسوی نائینیان سخنرانی خود را با مقدمهای از تاریخچه و فعالیتهای این دانشكده از زمان تاسیس آغاز كرد. وی در سخنان خود به راهاندازی گرایش پنجم رشته مهندسی هوافضا، مهندسی فضایی، اشاره كرد كه در سال 1381 در این دانشكده پایهریزی شد. وی همچنین با اشاره به دوره مشترك مهندسی هوافضا كه از سال 1383 به صورت مشترك با همكاری یكی از دانشگاههای روسیه برگزار میشود، افزود این دانشكده از دو سال پیش در رشته مهندسی هوافضا به صورت متداول نیز دانشجو میپذیرد. وی افزود، علاوه بر پنج گرایش كارشناسی ارشد مهندسی هوافضا، اوایل سال گذشته مجوز جذب دانشجو در مقطع دكترا به صورت مشترك با كشور روسیه در این دانشگاه گرفته شده است كه از بهمنماه سال جاری اولین دانشجویان این گروه شروع به تحصیل خواهند كرد. مهندس انتظاری، معاون فنی سازمان فضایی ایران، سخنران دوم این نشست بود كه در ابتدای سخنان خود با اشاره به سند چشمانداز بیست ساله كشور و جایگاه فناوری فضایی در آن، به نكاتی چند از ماموریتها و وظایف سازمان فضایی در این سند اشاره كرد. وی، طراحی و ساخت ماهوارههای چند منظوره متوسط در حد استانداردهای جهانی و استفاده صلحآمیز از فضای ماورای جو و رسیدن به جایگاهی مناسب در منطقه را از جمله اهداف اصلی این سازمان برشمرد و در این خصوص به شماری از چالشها و سوالات مطرح در این زمینه اشاره كرد و افزود برای یافتن پاسخ این سوالات باید تلاش زیادی كرد
روز پنچم: فضا و دیدهبانی
مراسم پنجمین روز از هفته جهانی فضا در محل سازمان هواشناسی كشور در حضور جمعی از كارشناسان و مدیران برگزار شد. مراسم این روز كه «فضا و دیدهبانی» نام نهاده شده بود، با خوشآمدگویی آقای دكتر جواد بداقی جمالی، معاون سازمان هواشناسی و پژوهشی كشور آغاز شد. وی ضمن ادای توضیحاتی پیرامون نقش فناوری فضایی در هواشناسی، گفت: سازمان هواشناسی ایران چه در تولید و چه در مخابرات از فناوری ماهوارهها بهره میبرد. در ادامه، آقای دكتر رسولی، استاد دانشگاه تبریز در ارتباط با ارزیابی تطبیقی تصاویر ماهوارهای با دادههای رادار داپلر سخنانی را ایراد كرد. وی در سخنان خود با اشاره به پیشرفت روزافزون تكنولوژی و نقش آن در زندگی روزمره گفت ایران نیز مانند سایر كشورهای جهان در راستای استفاده بهینه از تكنولوژی، خصوصا فناوری فضایی گام برمیدارد. سخنران بعدی برنامه، آقای دكتر ابوالحسن غیبی از دانشگاه هرمزگان سخنانی پیرامون نقش ماهوارهها در هواشناسی ارائه كرد و از اهمیت نقش دادههای ماهوارهای پیش از وقوع حادثه توفان گنو سخن گفت.سپس آقای دكتر علی فرزانه، معاون فنی سازمان مراتع و جنگلداری درباره تهیه نقشههای منابع طبیعی كشور با استفاده از تصاویر ماهوارهای به سخنرانی پرداخت. نقش ماهوارههای هواشناسی در كاهش بلایای طبیعی و مطالعه موردی توفان كنگو موضوع بحث مهندس فاتح، كارشناس ارشد سازمان هواشناسی ایران بود. وی با ذكر مزیتهای استفاده از ماهوارههای زمینثابت و ماهوارههای قطبی در هواشناسی، بهرهگیری از دیدبانیهای زمینی، دریایی و رادارهای هواشناسی و استفاده از تصاویر ماهوارهای در راستای مدیریت ریسك و كاهش بلایای طبیعی را از وظایف سازمان هواشناسی دانست. سخنران بعدی پنجمین روز هفته جهانی فضا، دكتر علی محمدی، معاون دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، در مورد دیدگاههای كلی در زمینه استفاده از تكنولوژی فضایی و دادههای ماهوارهای در مطالعات زمینی سخنرانی كرد. وی با معرفی نسل جدید سنجندهها و رابطه نزدیك میان تغییر كاربری و آب و هوا و گاز گلخانهای، تشریح مدل ایدهآل كه شامل سه پارامتر فضا، زمان و تصمیمگیری انسان است، پرداخت. در ادامه، دكتر اسماعیلی، دكترای سنجش از دور از كشور كانادا، در مورد بررسی اطلاعات تداخلسنج سار (SAR) در مناطق برفی شمال كانادا در مساحت 160،000 كیلومترمربع به ارائه سخنرانی پرداخت. آخرین سخنران پنجمین روز هفته جهانی فضا در نوبت صبح، آقای دكتر اسحاق مرادی از دانشگاه تهران بود كه درباره كاربرد اطلاعات ماهواره در تهیه اطلسهای اقلیمی توضیحاتی ارائه داد. وی با بیان اینكه اطلاعات و دادههای اقلیمی توسط ایستگاههای هواشناسی و ماهوارههای سنجش از دور به دست میآید، استفاده از ماهوارهها را امری اجتناب ناپذیر دانست و گفت با توجه به هزینه زیاد راهاندازی ایستگاههای هواشناسی و عدم امكان احداث آنها در هر نقطه از كره زمین و همچنین اهمیت استفاده از نقشههای اقلیمی در اكثر تصمیمگیریها، از جمله شیوههای مفید دریافت دادههای اقلیمی و تهیه اطلاعات، استفاده از تصاویر سنجش از دور است، چراكه بهرهگیری از این فناوری به دلیل پوشش جهانی و دسترسی آسان، هزینه نگهداری پایین و در عین حال دقت بالا بسیار به صرفه است. ادامهی برنامه عصر این روز توسط سازمان فضایی ایران و در شیرخوارگاه آمنه تهران، برای كودكان این مركز برگزار شد. در این مراسم كه با حضور مهندس احمد طالبزاده، محمدجعفر محمدی، مشاور و مدیر دفتر رییس سازمان، شهرام یزدانپناه، سرپرست روابط عمومی سازمان و چند تن از مسئولین شیرخوارگاه برگزار شد، كودكان این مركز با موضوعات فضایی از قبیل تعریف فضا، ستاره، سیاره، منظومه شمسی، حیات در زمین و ویژگی سیارات آشنا شدند. این مباحث، با نمایش عروسكی به همراه شعر و موسیقی، توضیح كارشناسان و پرسش و پاسخ به كودكان آموزش داده شد. در پایان، كودكان هدایای خود را شامل بسته آموزشی حاوی كتابها و لوح فشرده مرتبط با مبانی فضا از رییس سازمان فضایی دریافت كردند. پس از مراسم، احمد طالبزاده از بخشهای مختلف شیرخوارگاه، از جمله محل نگهداری نوزادان، دیدن كرد. مراسم بعدازظهر پنجمین روز فضا در آمفی تئاتر دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف ادامه داده شد. در این برنامه مهندس طالب زاده معاون وزیر ارتباطات و ریاست سازمان فضایی ایران و جمعی از مدیران و اساتید و دانشجویان حضور داشتند. در این مراسم پس از تلاوت قرآن دکتر هجرانفر به عنوان مجری برنامه ضمن تبریک هفته فضا و معرفی برنامه های تدارک دیده شده، به تبیین رابطه صنعت و دانشگاه در بخش فضا پرداخته و آینده این همکاری و تعامل را امیدوار کننده دانست. نخستین سخنران این برنامه مهندس طالب زاده بود که در ابتدای سخنان خود از دانشکده هوافضای دانشگاه صنعتی شریف به خاطر حضور مستمر در برگزاری مراسم هفته فضا در طی سالهای گذشته تقدیر و تشکر نمود. ایشان در ادامه به نحوه شکل گیری سازمان فضایی و نهادینه شدن آن در قالب وزارت ارتباطات اشاره کرد و به حضور بخش فضا در سند علمی بیست ساله کشور تأکید نمود. با پیگیری های انجام شده اخیراً سازمان فضایی ایران موفق شد که نمایندگی تحقیقاتی سازمان ملل را در منطقه غرب آسیا و خاورمیانه به عهده گیرد. ایشان در انتهای سخنرانی خود، داشتن صبر و حوصله را برای حصول به نتیجه در این بخش امری اجتناب ناپذیر دانست و خاطرنشان کرد سازمان فضایی ایران برای نیل به اهداف درازمدت خود نیازمند همکاری و تعامل با تمامی دانشگاهها و مراکز علمی-تحقیقاتی کشور است. سخنران بعدی این همایش، دکتر تجریشی استاد دانشکده عمران و محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف بود که به ارائه مطالبی در باب جایگاه فناوری فضایی در مهندسی، کاربردها و جهت گیری آینده پرداخت. ایشان در سخنرانی خود به نقش فراگیر ماهواره ها و کاربرد تصاویر ماهواره ای در پایش منابع طبیعی کشور با ذکر چندین نمونه کاربردی اشاره کرد. سپس دکتر پورتاکدوست استاد دانشکده مهندسی هوافضا مطالبی با عنوان مأموریت علمی فضایی ارائه کرد. وی در این سخنرانی تاریخچه کاوش های فضایی را بطور اجمالی شرح داده و به طراحی های متداول مسیرهای بین سیاره ای پرداخت. در بخش بعدی این همایش مهندس سیاسی فر مدیر ارتباطات ماهواره ای سازمان صدا و سیما به بیان سمیناری با موضوع "وضعیت فناوری فضایی، گذشته، حال و آینده" پرداخته و به نقش کاربردی ماهواره ها در پیشبرد اهداف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ... جوامع اشاره نمود. پایان بخش برنامه های تدارک دیده شده در دانشگاه صنعتی شریف، سخنرانی دکتر موحد از دانشکده فیزیک داشگاه شهیدبهشتی با عنوان "تحلیل آماری تابش زمینه ای کیهانی" بود.

روز ششم: فضا، صنعت و بنگاههای خصوصی
ششمین روز از هفته جهانی فضا با عنوان «فضا، صنعت و بنگاههای خصوصی»، بعد از ظهر پنجشنبه 24 آبانماه با برگزاری نشستی تخصصی با حضور مهندس احمد طالبزاده، معاونین ایشان، مدیران مركز تحقیقات مخابرات ایران و مدیران عامل شركتهای هوافضایی، پژوهشی و شركتهای ارائهدهنده خدمات مخابرات ماهوارهای، سنجش از دور و اینترنت ماهوارهای در محل سازمان فضایی ایران برگزار شد. پس از تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید و خوشآمدگویی، رئیس سازمان فضایی ایران با برشمردن سیاستها و برنامههای فضایی كشور، بر حضور بخش خصوصی در بخشهای مختلف صنعت فضایی از جمله هوافضا، ارتباطات و مخابرات و سنجش از دور تأكید كرد. پس از سخنرانی مهندس طالبزاده، مهندس امیرحسن درویشیان از مركز تحقیقات مخابرات ایران به معرفی نمونه آزمایشگاهی ساخته شده ترمینال زمینی ماهواره ژئو پرداخت. نماینده سندیكای تولیدكنندگان تجهیزات مخابراتی، سخنران بعدی نشست بود كه توانمندی شركتهای خصوصی در زمینه ارتباطات ماهوارهای را بیان كرد. در ادامه، مهندس نوید مقصودی به عنوان نماینده شركتهای هوافضایی كشور، در مورد توانمندیهای اتحادیه شركتها و موسسات خصوصی مهندسی هوافضا به سخن پرداخت. آخرین سخنران نشست عصر پنجشنبه، مهندس محرابیبیان مدیرعامل شركت خوارزم ارتباط بود كه دیدگاههای بنگاههای خصوصی در زمینه نحوه تعامل با سازمان فضایی ایران را مطرح كرد. در انتهای نشست، جلسه پرسش و پاسخ در قالب میزگردی با حضور معاونین سازمان فضایی ایران برگزار شد. در ادامه اجرای برنامه های عمومی هفته جهانی فضا در سطح شهر تهران، «جُنگ فضا» در بعدازظهر پنجشنبه 24 آبانماه در محل فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. در این برنامه، مهندس احمد طالب زاده معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رییس سازمان فضایی ایران، و دکتر مهدی تابشیان، مشاور ایشان در امور بین الملل نیز به همراه خانواده حضور داشتند. برنامه آموزشی-تفریحی جُنگ فضا، شامل بخش های متنوعی از جمله نمایش عروسكی، مسابقه و سخنرانی های علمی، تأتر خیابانی، نمایش تصاویر ماهواره ای، رصد و قرعه کشی و اهدای جوایز بود که به منظور تشویق و ترغیب عموم مردم درباره موضوعات مرتبط با دانش و فناوری فضایی توسط سازمان فضایی ایران، هر روز بعدازظهر در پارک ها و فرهنگسراهای تهران برگزار شد.
لیست دیگر برنامههای عمومی که در این روز و به مناسبت این هفته برگزار گردید را میتوان در جدولی که در ابتدای این گزارش آمده است مشاهده نمود.
روز هفتم: فضا و شناخت مرزهای جدید
آخرین روز هفته جهانی فضا با عنوان «فضا و شناخت مرزهای جدید»، روز جمعه 25 آبانماه در پارك ملت برگزار شد. در این مراسم كه از سوی سازمان فضایی ایران و با همكاری شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران، ماهنامه نجوم، پژوهشگاه هوافضا، دانشگاه خواجهنصیر و دانشگاه آزاد اسلامی ترتیب داده شده بود، نمایشگاهی مرتبط با بخشهای گوناگون دانش و فناوری فضایی نیز برای بازدید عموم برپا شد. برنامههای این مراسم شامل سخنرانیهای علمی، نمایش اسلاید، رصد، نمایش عروسكی، نمایش خیابانی كاربردهای ماهواره و جلسه پرسش و پاسخ با حضور نمایندگان سازمان فضایی ایران و شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران بود كه با استقبال چشمگیر عموم مواجه شد.
سازمان فضایی ایران با برگزاری دو مسابقه علمی در صبح و بعدازظهر و پخش بستههای فرهنگی ویژه هفته جهانی فضا از طریق غرفه این سازمان و سایر غرفههای وابسته به انجمن نجوم ایران، تلاش داشت تا سطح آگاهی عمومی مردم حاضر را در زمینههای مختلف دانش و فناوری فضایی افزایش دهد. همچنین انجمن نجوم ایران با همكاری سازمان فضایی برنامههای متنوع دیگری را در راستای همگانی كردن فرهنگ فضا و آشنایی مردم با نقش بسزای این فناوری در زندگی روزمره با شعار " فضا و شناخت مرزهای جدید" در تهران و ۹شهرستان برگزار میكند. انجمن نجوم ایران فعالیتهای گستردهای در ترویج نجوم و هماهنگی برنامههای نجومی در ایران انجام میدهد كه ازجمله آنها برگزاری "باشگاههای نجوم" ، "سمینارهای تخصصی" ، "برنامههای ویژه مناسبتهای خاص"، "كارگاه های آموزش عمومی"، روز و هفته فضا"، "روز و هفته نجوم"، "شب یوری"، و برنامههای علمی مانند رقابت صوفی، جشنواره ساعتهای آفتابی و غیره است. سازمان فضایی ایران، همزمان با هفته جهانی فضا وبگاه جدیدی را با عنوان «دانشنامه فضایی ایران» راه اندازی کرد. دانشنامه فضایی ایران»، به عنوان مرجع معتبر علوم و فنآوری فضایی کشور نوزدهم آبان ماه و همزمان با آغاز هفته جهانی فضا افتتاح شد. این دانشنامه با هدف ایجاد پایگاهی معتبر به منظور استفاده استادان، محققان، دانشجویان و دانش آموزان علاقمند به دانش و فنآوری فضایی راه اندازی شده است. دانشنامه فضایی به عنوان دایرهالمعارف جامعی شامل مباحث، عبارات، لغات و زندگینامه شخصیتهای گوناگون مرتبط با بخش فضا (علوم و فنآوری فضایی) میباشد. علاقهمندان میتوانند به منظور دسترسی به این وبگاه به نشانی اینترنتی www.isa.ir/enc مراجعه کنند.